Bất cập trong hiểu và thực thi bản quyền
Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là sự bùng nổ của các nền tảng chia sẻ nội dung như Youtube, Facebook, Tiktok…, vấn đề bản quyền đặc biệt là quyền tác giả và quyền liên quan trở nên ngày càng phức tạp và gây ra nhiều tranh cãi. Những bất cập không chỉ đến từ sự thiếu hiểu biết của người dùng mà còn xuất phát từ chính cách vận dụng và thực thi pháp luật hiện hành.
Một trong những bất cập phổ biến là sự lẫn lộn giữa quyền tác giả và quyền liên quan đến quyền tác giả, đặc biệt trong các hoạt động sử dụng bản ghi âm, ghi hình hoặc truyền tải tác phẩm qua nền tảng số. Nhiều cá nhân và đơn vị không phân biệt được đâu là quyền cần xin phép, đâu là quyền độc quyền của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền liên quan. Điều này dẫn đến việc sử dụng tác phẩm mà không xin phép đầy đủ hoặc không trả thù lao hợp lý, gây tranh chấp.
Bên cạnh đó, ngay cả giữa các đơn vị quản lý quyền hoặc người thực thi cũng có thể có cách hiểu khác nhau về các khái niệm như quyền truyền đạt, quyền sao chép, quyền cung cấp tác phẩm đến công chúng. Sự khác biệt trong cách hiểu này không chỉ gây tranh cãi mà còn dẫn đến cách áp dụng pháp luật không nhất quán, làm giảm hiệu quả bảo vệ quyền tác giả.
Trao đổi với Báo Tuổi Trẻ, luật sư Phan Vũ Tuấn chia sẻ: “Vụ việc nhiều tác phẩm âm nhạc cách mạng thuộc album Bài ca người lính Vol2 do Trung tâm Hãng phim Trẻ đầu tư sản xuất bị “block” (chặn) phát hành trên nền tảng Youtube dịp 30-4 vừa qua có yếu tố nước ngoài (Youtube, đứng sau là Google). Khi xem xét cần ưu tiên áp dụng các quy định của Điều ước quốc tế, sau đó mới đến pháp luật quốc gia (ở đây là Việt Nam và Mỹ) nhằm chi tiết hóa.
Trong quá trình Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam đưa bản ghi âm, ghi hình lên Youtube, có ba quyền tài sản đang được sử dụng: quyền sao chép, quyền truyền đạt, quyền cung cấp tác phẩm (making available).
Chiếu vào quyền tác giả nêu trong các quy định, cả ba quyền đều thuộc quyền độc quyền của tác giả. Khi sử dụng cả ba quyền này người dùng phải xin phép và phải trả tiền cho tác giả.
Song cũng theo các quy định quốc tế, quyền truyền đạt tác phẩm tới công chúng được hiểu theo nghĩa rất rộng, trong đó có cả quyền cung cấp tác phẩm.
Nếu người dùng xin cấp phép quyền truyền đạt, làm rõ quyền cung cấp tác phẩm thì khi thực hiện việc truyền đạt tác phẩm không cần phải xin phép tác giả đối với quyền cung cấp tác phẩm nữa.
Nguyên tắc này được luật hóa trong Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam tại điểm a khoản 3 Điều 20: “Sao chép tác phẩm chỉ để thực hiện các quyền khác theo quy định của luật này”.
Việc Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam đại diện cho chủ sở hữu quyền tác giả thực hiện thu tiền theo quy định tại khoản 2 Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ là có cơ sở. Và BH Media cho rằng hành vi truyền đạt tác phẩm của mình đang thực hiện theo khoản 3 Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ để xác định Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam không được ngăn cấm quá trình sao chép của đơn vị nhằm mục đích truyền đạt tác phẩm là cách hiểu chưa đầy đủ.
Đồng thời, cũng không hoàn toàn đồng ý với cách thu của Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam, nhưng chuyện nào ra chuyện đó. Xét về luật, họ có quyền thu; BH Media là người dùng, họ phải trả tiền.”
Để khắc phục tình trạng hiểu sai, áp dụng chưa đúng hoặc cố tình né tránh pháp luật về bản quyền, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ cả phía Nhà nước, các tổ chức quản lý và cả từ cộng đồng. Từ việc tăng cường phổ biến pháp luật về quyền tác giả và quyền liên quan rộng rãi cho cả người sáng tạo lẫn người khai thác tác phẩm nắm rõ; củng cố vai trò và cơ chế hoạt động của các hội/tổ chức tập thể đại diện quyền tác giả; người dùng cần thay đổi thói quen khai thác tác phẩm “miễn phí” mà không xin phép, còn người sáng tạo cần trang bị kiến thức để tự bảo vệ quyền lợi của mình.
Luật sư Phan Vũ Tuấn chia sẻ thêm: “muốn công nghiệp giải trí nói chung và công nghiệp âm nhạc nói riêng phát triển, rất cần một nền tảng pháp luật vững chắc và rõ ràng. Bản quyền là nền tảng cơ bản nhất cho công nghiệp sáng tạo.
Nếu không kiểm soát tốt vấn đề bản quyền, sự phát triển của ngành sẽ gây thiệt hại nghiêm trọng cho nhiều bên. Ta cũng sẽ không có một hệ sinh thái công nghiệp đúng nghĩa, khỏe mạnh và minh bạch.”
Hiểu thế nào về quyền tác giả?
Theo khoản 2 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 sửa đổi, bổ sung năm 2022 (LSHTT) giải thích thì Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu. Và quyền tác giả bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản đối với tác phẩm do mình tạo ra quy định tại Điều 18 LSHTT (Để hiểu rõ hơn về quyền nhân thân và quyền tài sản hãy tham khảo Điều 19 và 20 LSHTT).
Ví dụ: Một bài thơ, một ca khúc, một bức tranh, một bộ phim hay một phần mềm máy tính… đều có thể được bảo hộ quyền tác giả nếu đáp ứng điều kiện được quy định.
Theo khoản 1 Điều 6 LSHTT quy định “Quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa đăng ký.”.
Có nghĩa là, quyền tác giả được bảo hộ khi tác phẩm được thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất lượng hay hình thức thể hiện. Không bắt buộc phải đăng ký, quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới dạng hữu hình (như in ra giấy, ghi âm, đăng tải lên mạng…).
Tuy nhiên, để tăng giá trị pháp lý và thuận tiện bảo vệ quyền lợi khi lỡ xảy ra tranh chấp, tác giả nên thực hiện thủ tục đăng ký quyền tác giả tại Cục Bản quyền tác giả (thuộc Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch).
Do đó, nếu có hành vi sử dụng tác phẩm mà không được sự cho phép của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả hoặc vi phạm các quyền nhân thân và quyền tài sản được pháp luật bảo hộ sẽ bị xử lý theo quy định.
Nhưng có một số trường hợp quy định tại Điều 25 LSHTT về các trường hợp ngoại lệ không xâm phạm quyền tác giả sẽ được sử dụng tác phẩm đã công bố không phải xin phép, không phải trả tiền bản quyền nhưng phải thông tin về tên tác giả và nguồn gốc, xuất xứ của tác phẩm.
Thế nào là quyền liên quan?
Theo khoản 3 Điều 4 LSHTT có thể hiểu quyền liên quan đến quyền tác giả (sau đây gọi là quyền liên quan): Quyền của tổ chức, cá nhân đối với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa.
Có thể hiểu, quyền liên quan là quyền của những người không trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm nhưng có công lao trong việc truyền tải, phổ biến tác phẩm đó đến công chúng, chẳng hạn như người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình và tổ chức phát sóng.
Cũng theo khoản 2 Điều 6 LSHTT thì quyền liên quan phát sinh kể từ khi cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa được định hình hoặc thực hiện mà không gây phương hại đến quyền tác giả.
Văn phòng luật sư đăng ký bản quyền
Văn phòng Luật sư Phan Law Vietnam là một trong những đơn vị cung cấp dịch vụ pháp lý trong nhiều linh vực trong đó có sở hữu trí tuệ, đặc biệt nổi bật với dịch vụ đăng ký bản quyền tác giả. Với đội ngũ luật sư và chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm, Phan Law Vietnam đã và đang hỗ trợ hàng ngàn khách hàng từ cá nhân, tổ chức đến doanh nghiệp bảo vệ thành công các tác phẩm của mình trước nguy cơ bị sao chép, xâm phạm trái phép.
Dịch vụ đăng ký bản quyền của chúng tôi bao gồm:
- Tư vấn chi tiết về điều kiện bảo hộ bản quyền đối với các loại hình tác phẩm như: văn học, âm nhạc, mỹ thuật, phần mềm máy tính, kịch bản, chương trình phát sóng,…
- Soạn thảo và hoàn thiện hồ sơ đăng ký bản quyền tác giả theo đúng quy định pháp luật.
- Đại diện khách hàng nộp hồ sơ và làm việc với Cục Bản quyền tác giả.
- Theo dõi tiến trình xử lý hồ sơ, kịp thời phản hồi hoặc điều chỉnh nếu có yêu cầu từ cơ quan nhà nước.
- Tư vấn – hỗ trợ giải quyết tranh chấp bản quyền, xử lý hành vi xâm phạm quyền tác giả trên môi trường mạng (Youtube, mạng xã hội…).
Phan Law Vietnam cam kết đem đến dịch vụ nhanh chóng – chính xác – bảo mật, giúp Khách hàng yên tâm khẳng định quyền sở hữu hợp pháp đối với tác phẩm của mình.
Nếu còn vướng mắc hoặc cần sự hỗ trợ pháp lý khác Quý Khách hàng vui lòng liên hệ thông tin dưới đây để được giải đáp.
PHAN LAW VIETNAM
Hotline: 0794.80.8888
Email: info@phan.vn
Liên hệ Văn phòng Luật Sư
