Trong các vụ án ly hôn, quyền nuôi con luôn là vấn đề nhạy cảm và thường gây tranh chấp căng thẳng nhất. Đặc biệt, khi con còn rất nhỏ, nhất là trẻ dưới 1 tuổi, quyền nuôi con trở thành “trọng tâm” để Tòa án xem xét, cân nhắc và quyết định sao cho đảm bảo lợi ích tối đa cho trẻ. Tuy nhiên, thực tế nhiều bậc cha mẹ, đặc biệt là người mẹ vẫn chưa hiểu hết căn cứ pháp lý, nguyên tắc áp dụng và cách chứng minh điều kiện nuôi con.
Quy định về quyền nuôi con dưới 1 tuổi khi ly hôn
Theo Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, sau khi ly hôn, cha mẹ vẫn có quyền và nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên. Về nguyên tắc, cha mẹ tự thỏa thuận người trực tiếp nuôi con, nghĩa vụ cấp dưỡng, quyền thăm nom. Nếu không thỏa thuận được, Tòa án sẽ quyết định dựa trên lợi ích mọi mặt của con.
Tại khoản 3 Điều 81, quy định rất rõ: “Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.”.
Như vậy, trẻ dưới 1 tuổi (dưới 12 tháng tuổi) đương nhiên thuộc nhóm dưới 36 tháng tuổi, nên người mẹ gần như luôn được ưu tiên quyền nuôi con. Quy định này thể hiện tính nhân văn, phù hợp tâm lý lứa tuổi vì trẻ nhỏ cần nhất là sự gần gũi, bú sữa mẹ, chăm sóc từ mẹ.
Trường hợp nào mẹ có thể mất quyền nuôi con dưới 1 tuổi?
Dù quy định là ưu tiên giao con nhỏ cho mẹ, nhưng thực tế không phải cứ là mẹ thì chắc chắn 100% được nuôi con. Luật vẫn cho phép Tòa án giao con dưới 36 tháng cho cha nếu chứng minh được mẹ không đủ điều kiện trực tiếp chăm sóc con. Các trường hợp thường gặp gồm:
- Mẹ bỏ rơi con, không chăm sóc từ khi sinh ra.
- Mẹ mắc bệnh hiểm nghèo, mất năng lực hành vi dân sự.
- Mẹ nghiện ma túy, rượu nặng, lối sống buông thả, không thể chăm con.
- Mẹ thường xuyên bạo hành con, bị tố cáo và có căn cứ…
Tuy nhiên, người cha phải đưa ra bằng chứng rõ ràng, ví dụ hồ sơ y tế, kết luận giám định, chứng cứ bạo hành, hoặc nhân chứng… Nếu không có bằng chứng chắc chắn, Tòa vẫn ưu tiên mẹ.
Bố có thể giành quyền nuôi con dưới 1 tuổi không?
Về mặt pháp luật, người cha vẫn có quyền yêu cầu giành quyền nuôi con. Nhưng cơ hội thắng kiện khi con còn rất nhỏ là rất thấp nhất là khi con mới gần 1 tuổi, trừ khi chứng minh được mẹ thật sự không đủ điều kiện như đã nêu ở trên. Nhiều người cha nghĩ “có nhà, có tiền” sẽ giành được con, điều này chưa đủ vì tiền không thay thế được sự gắn bó tình cảm và chăm sóc trực tiếp.
Tuy nhiên, nếu cha mẹ đã ly thân, cha là người trực tiếp nuôi từ khi con sinh ra, mẹ không quan tâm, không trợ cấp thì khả năng Tòa giao con cho cha sẽ cao hơn.
Xem thêm: Muốn giành quyền nuôi con sau ly hôn thì phải đáp ứng điều kiện gì?
Quyền thăm nom con khi không trực tiếp nuôi
Điều 82, 83 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con vẫn có quyền, nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở. Trong thực tế, quyền thăm con được bảo vệ nhưng dễ xảy ra mâu thuẫn. Nếu bên nuôi con cản trở, bên kia có thể yêu cầu Tòa án hoặc cơ quan thi hành án can thiệp.
Cha, mẹ không trực tiếp nuôi con lạm dụng việc thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con thì người trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế quyền thăm nom con của người đó.
Bên cạnh đó, người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con đến khi con đủ 18 tuổi hoặc đủ khả năng lao động tự nuôi sống. Trẻ dưới 1 tuổi càng cần nguồn tiền ổn định để đảm bảo dinh dưỡng, thuốc men.
Mức cấp dưỡng có thể thỏa thuận hoặc yêu cầu Tòa án định mức, căn cứ thu nhập, nhu cầu thiết yếu. Nếu người cấp dưỡng cố tình trốn tránh, bên nuôi con có quyền yêu cầu thi hành án, phong tỏa tài khoản, trừ lương để đảm bảo quyền lợi của trẻ.
Điều 82. Nghĩa vụ, quyền của cha, mẹ không trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn
1. Cha, mẹ không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ tôn trọng quyền của con được sống chung với người trực tiếp nuôi.
2. Cha, mẹ không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con.
3. Sau khi ly hôn, người không trực tiếp nuôi con có quyền, nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở.
Cha, mẹ không trực tiếp nuôi con lạm dụng việc thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con thì người trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế quyền thăm nom con của người đó.
Điều 83. Nghĩa vụ, quyền của cha, mẹ trực tiếp nuôi con đối với người không trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn
1. Cha, mẹ trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu người không trực tiếp nuôi con thực hiện các nghĩa vụ theo quy định tại Điều 82 của Luật này; yêu cầu người không trực tiếp nuôi con cùng các thành viên gia đình tôn trọng quyền được nuôi con của mình.
2. Cha, mẹ trực tiếp nuôi con cùng các thành viên gia đình không được cản trở người không trực tiếp nuôi con trong việc thăm nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
Quyền yêu cầu thay đổi quyền nuôi con sau ly hôn
Nếu sau ly hôn, người trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện, bên kia có quyền yêu cầu Tòa án thay đổi người trực tiếp nuôi con. Ví dụ, mẹ tái hôn nhưng bỏ bê con, điều kiện sinh hoạt xuống cấp… Tuy nhiên, với trẻ dưới 1 tuổi, thực tế khả năng này hiếm khi xảy ra.
Điều 84. Thay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn
1. Trong trường hợp có yêu cầu của cha, mẹ hoặc cá nhân, tổ chức được quy định tại khoản 5 Điều này, Tòa án có thể quyết định việc thay đổi người trực tiếp nuôi con.
2. Việc thay đổi người trực tiếp nuôi con được giải quyết khi có một trong các căn cứ sau đây:
a) Cha, mẹ có thỏa thuận về việc thay đổi người trực tiếp nuôi con phù hợp với lợi ích của con;
b) Người trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
3. Việc thay đổi người trực tiếp nuôi con phải xem xét nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi trở lên.
4. Trong trường hợp xét thấy cả cha và mẹ đều không đủ điều kiện trực tiếp nuôi con thì Tòa án quyết định giao con cho người giám hộ theo quy định của Bộ luật dân sự.
5. Trong trường hợp có căn cứ theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều này thì trên cơ sở lợi ích của con, cá nhân, cơ quan, tổ chức sau có quyền yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con:
a) Người thân thích;
b) Cơ quan quản lý nhà nước về gia đình;
c) Cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em;
d) Hội liên hiệp phụ nữ.
Điều quan trọng nhất là lợi ích tốt nhất của con, dù pháp luật bảo vệ người mẹ, nhưng người mẹ cũng cần tôn trọng quyền thăm nom, nghĩa vụ của người cha để trẻ phát triển cân bằng. Đừng biến quyền nuôi con thành công cụ trả thù hay ràng buộc người còn lại vì sau cùng, thiệt thòi sẽ thuộc về đứa trẻ.
Trên đây là phần phản hồi pháp lý của Phan Law Vietnam xin được thông tin đến Quý Khách hàng. Nếu còn vướng mắc hoặc cần sự hỗ trợ pháp lý khác Quý Khách hàng vui lòng liên hệ thông tin dưới đây để được giải đáp.
PHAN LAW VIETNAM
Hotline: 0794.80.8888
Email: info@phan.vn
Liên hệ Văn phòng Luật Sư
