Bối cảnh pháp lý vĩ mô và đánh giá từ các tổ chức quốc tế
Việc thiết lập và duy trì một hành lang pháp lý nghiêm ngặt về sở hữu trí tuệ không chỉ là trách nhiệm quốc gia mà còn là điều kiện tiên quyết trong các hiệp định thương mại quốc tế. Thời gian qua, tình trạng vi phạm bản quyền trên không gian mạng tại Việt Nam đã nhận được sự chú ý đặc biệt từ các cơ quan giám sát thương mại toàn cầu. Cụ thể, trong Báo cáo Đặc biệt 301 (Special 301 Report) năm 2026, Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đã chính thức liệt kê Việt Nam vào hạng mục Priority Foreign Country (Quốc gia nước ngoài trọng điểm/Ưu tiên).
Theo quy định, hạng mục Priority Foreign Country là mức độ đánh giá nghiêm khắc nhất, chỉ áp dụng đối với các quốc gia có hành vi, chính sách và thực tiễn vi phạm quyền sở hữu trí tuệ nghiêm trọng nhất, gây tác động tiêu cực đáng kể đến quyền lợi thương mại quốc tế. Báo cáo năm 2026 chỉ rõ một trong những căn cứ chính dẫn đến việc xếp hạng này là sự thiếu vắng các biện pháp thực thi quyết liệt và hiệu quả để ngăn chặn nạn vi phạm bản quyền trực tuyến. Việc bị xếp vào nhóm Priority Foreign Country tạo ra áp lực pháp lý rất lớn, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc phải có những biện pháp thực thi toàn diện hơn.
Nhằm giải quyết các rào cản này và thiết lập kỷ cương trên không gian số, ngày 05/05/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg, chỉ đạo quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Công điện nhấn mạnh việc yêu cầu Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương khẩn trương thành lập các Tổ công tác liên ngành. Động thái này thể hiện chủ trương chuyển đổi từ các biện pháp xử lý đơn lẻ sang cơ chế phối hợp liên ngành, đảm bảo tính thống nhất trong công tác thực thi pháp luật.
Phân tích thực tiễn hành vi xâm phạm bản quyền trên môi trường số
Quá trình rà soát của Phòng Xử lý xâm phạm thuộc Phan Law Vietnam đối với các mạng lưới vi phạm cho thấy mức độ phức tạp về kỹ thuật và quy mô tổ chức của các đối tượng này. Hành vi không dừng lại ở việc sao chép đơn thuần mà đã hình thành các hệ thống khai thác thương mại có hệ thống.
Phân tích nền tảng phát hành nội dung điện ảnh trái phép (Trường hợp Rophim)
Theo các báo cáo đánh giá kỹ thuật, Rophim hoạt động dưới hình thức một nền tảng thu thập và phát lại nội dung điện ảnh, truyền hình mà không có sự cho phép của chủ sở hữu bản quyền. Số liệu thống kê chỉ ra rằng, tính đến tháng 09/2025, nền tảng này xếp hạng thứ 19 về lượng truy cập tại Việt Nam, ghi nhận mức truy cập ước tính đạt 34.460.000 lượt mỗi tháng. Khối lượng nội dung bị xâm phạm bao gồm 14.589 bộ phim điện ảnh và 3.488 phim truyền hình, trực tiếp gây thiệt hại đến quyền lợi của các nhà sản xuất và nền tảng phân phối hợp pháp như Netflix, Disney, Sony Pictures.
Mô hình hoạt động của Rophim được thiết kế để liên tục thay đổi cấu trúc tên miền nhằm đối phó với biện pháp ngăn chặn của cơ quan chức năng. Báo cáo phân tích đối với tên miền phụ rophim.li trong giai đoạn từ tháng 09/2025 đến tháng 11/2025 ghi nhận lưu lượng truy cập duy trì ở mức 52,55 triệu lượt. Nền tảng này tạo ra nguồn thu thông qua việc điều hướng lưu lượng truy cập đến các trang web cá cược, minh chứng qua các liên kết đầu ra (outgoing traffic) hướng tới các hệ thống như Ju88.
Phân tích nền tảng vi phạm bản quyền phát sóng thể thao (Trường hợp Xoilac)
Hệ thống Xoilac, xuất hiện từ năm 2016, hoạt động bằng cách tiếp sóng trái phép các giải đấu thể thao quốc tế, đặc biệt là Giải bóng đá Ngoại hạng Anh. Xoilac được tổ chức dưới dạng một hệ thống mạng lưới bao gồm nhiều tên miền hoạt động đồng thời và liên tục mở rộng.
Phương thức hoạt động của mạng lưới này bao gồm: (1) Thường xuyên thay đổi hoặc tạo mới tên miền ngay khi tên miền cũ bị áp dụng biện pháp ngăn chặn; (2) Đăng ký tên miền thông qua các dịch vụ quốc tế để ẩn danh chủ thể đăng ký; (3) Sử dụng mạng xã hội và các ứng dụng nhắn tin (như Telegram, Facebook) để điều hướng người dùng sang hệ thống tên miền mới. Nguồn doanh thu cốt lõi của hệ thống này là việc cung cấp không gian quảng cáo cho các dịch vụ cá độ trực tuyến trên các luồng phát sóng trái phép, gây ra các rủi ro pháp lý liên đới về mặt an ninh thông tin.
Năng lực thực thi pháp lý và áp dụng công nghệ trong xử lý vi phạm
Trước bối cảnh nêu trên, Phan Law Vietnam đã áp dụng đồng bộ các giải pháp về kỹ thuật và pháp lý nhằm bảo vệ quyền lợi của chủ thể quyền. Việc thực thi đòi hỏi sự kết hợp giữa các công cụ pháp luật và khả năng ứng dụng công nghệ giám sát.
Dữ liệu thực thi đối với vi phạm bản quyền truyền hình thể thao
Kết quả thống kê từ các chiến dịch bảo vệ bản quyền giải Ngoại hạng Anh (EPL) thể hiện tính liên tục trong các biện pháp đã được triển khai:
- Mùa giải 2022-2023: Ghi nhận 1.013 trang web vi phạm, tiến hành ngăn chặn thành công 710 trang web (đạt tỷ lệ 94%).
- Mùa giải 2023-2024: Ghi nhận 3.014 trang web vi phạm, tiến hành ngăn chặn thành công 2.789 trang web (đạt tỷ lệ 93%).
- Mùa giải 2024-2025: Ghi nhận 3.789 trang web vi phạm; Phan Law Vietnam đã phối hợp chặn truy cập đối với 3.330 trang web (đạt tỷ lệ 98%).
- Mùa giải 2025-2026 (Tính đến thời điểm hiện tại): Mạng lưới giám sát đã ghi nhận tổng cộng 14.386 URLs vi phạm và 1.114 trang web vi phạm độc lập.
Việc xử lý các hệ thống hoạt động theo mô hình phân tán như Xoilac đòi hỏi quá trình theo dõi lâu dài và sự phối hợp đồng bộ giữa pháp lý, kỹ thuật và truyền thông.
Ứng dụng hệ thống công nghệ và quy trình nghiệp vụ
Phòng Xử lý xâm phạm – Phan Law Vietnam định hướng việc sử dụng công nghệ như một giải pháp nền tảng. Điển hình là việc tham gia phát triển Hệ thống công nghệ Hermes, một công cụ hỗ trợ chủ sở hữu quyền, cơ quan quản lý nhà nước và các nhà cung cấp dịch vụ mạng (ISP) thực hiện quy trình báo cáo và chặn truy cập một cách có hệ thống. Đối với các hệ thống quy mô lớn, Phan Law Vietnam tiến hành lập vi bằng kỹ thuật số cho toàn bộ cấu trúc mạng lưới, bảo đảm tính hợp lệ của nguồn chứng cứ trong các thủ tục tố tụng.
Khuyến nghị giải pháp pháp lý toàn diện
Kinh nghiệm xử lý thực tiễn cho thấy biện pháp ngăn chặn tên miền (Domain Blocking) thuần túy chỉ mang lại hiệu quả cục bộ, do các đối tượng vi phạm có khả năng tạo lập cơ sở hạ tầng mới trong thời gian rất ngắn. Để chấm dứt tình trạng này, hệ thống pháp luật và các cơ quan thực thi cần chuyển đổi sang các biện pháp mang tính hệ thống.
- Tăng cường áp dụng chế tài hình sự: Cần xem xét áp dụng các biện pháp truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các cá nhân, tổ chức vận hành mạng lưới phát tán nội dung vi phạm có yếu tố thu lợi bất hợp pháp quy mô lớn. Việc các nền tảng này nhận quảng cáo cho dịch vụ cá cược cần được điều tra chuyên sâu nhằm xác định hành vi đồng phạm.
- Kiểm soát dòng tài chính và quảng cáo: Cần thiết lập cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước, ngân hàng và các tổ chức trung gian thanh toán nhằm truy vết và phong tỏa các tài khoản liên quan đến hoạt động cung cấp dịch vụ quảng cáo cho các trang web vi phạm.
- Cập nhật hệ thống văn bản quy phạm pháp luật: Yêu cầu tiên quyết trong giai đoạn hiện nay là tuân thủ và áp dụng nghiêm ngặt các văn bản pháp luật mới nhất về Sở hữu trí tuệ. Việc viện dẫn và áp dụng đồng bộ các quy định này giúp tạo lập một hành lang pháp lý hoàn chỉnh nhằm ràng buộc trách nhiệm của các đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian, cũng như chuẩn hóa quy trình định danh và quản lý các nền tảng kỹ thuật số xuyên biên giới một cách minh bạch.
Bảo vệ bản quyền trên môi trường số là trách nhiệm tất yếu nhằm bảo đảm sự phát triển của nền kinh tế tri thức và quyền lợi hợp pháp của các cá nhân, tổ chức. Việc loại bỏ các nền tảng vi phạm như Rophim và Xoilac không chỉ khôi phục môi trường kinh doanh cạnh tranh công bằng mà còn bảo vệ người tiêu dùng khỏi các rủi ro pháp lý trực tuyến.
Nhằm cải thiện uy tín của Việt Nam đối với quốc tế trong công tác bảo vệ bản quyền, sự phối hợp giữa cơ quan hành pháp, doanh nghiệp sở hữu trí tuệ và sự nâng cao nhận thức của người dùng là yếu tố quyết định. Phan Law Vietnam cam kết tiếp tục nâng cao năng lực chuyên môn và ứng dụng công nghệ hiện đại nhằm cung cấp các dịch vụ pháp lý hiệu quả nhất trong lĩnh vực nội dung số.
PHAN LAW VIETNAM
Hotline: 0794.80.8888
Email: info@phan.vn
Liên hệ Văn phòng Luật Sư
