Trong quá trình ly hôn, việc xác định người trực tiếp nuôi con là một trong những vấn đề quan trọng, thường xuyên gây tranh chấp nhất giữa các bên. Quyền lợi của con cái, đặc biệt là trẻ nhỏ luôn là yếu tố được Tòa án ưu tiên hàng đầu trong quá trình giải quyết ly hôn. Bên cạnh đó, vấn đề cấp dưỡng nuôi con sau ly hôn cũng cần được giải quyết một cách rõ ràng và phù hợp.
Nguyên tắc giải quyết quyền nuôi con sau ly hôn
Theo quy định tại Điều 81, 82 và 83 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, khi cha mẹ ly hôn, Tòa án sẽ căn cứ vào các yếu tố để quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi, bên còn lại có quyền và nghĩa vụ thăm nom, cấp dưỡng.
Điều 81. Việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con sau khi ly hôn
1. Sau khi ly hôn, cha mẹ vẫn có quyền, nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình theo quy định của Luật này, Bộ luật dân sự và các luật khác có liên quan.
2. Vợ, chồng thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con, nghĩa vụ, quyền của mỗi bên sau khi ly hôn đối với con; trường hợp không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con; nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con.
3. Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.
Điều 82. Nghĩa vụ, quyền của cha, mẹ không trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn
1. Cha, mẹ không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ tôn trọng quyền của con được sống chung với người trực tiếp nuôi.
2. Cha, mẹ không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con.
3. Sau khi ly hôn, người không trực tiếp nuôi con có quyền, nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở.
Cha, mẹ không trực tiếp nuôi con lạm dụng việc thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con thì người trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế quyền thăm nom con của người đó.
Điều 83. Nghĩa vụ, quyền của cha, mẹ trực tiếp nuôi con đối với người không trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn
1. Cha, mẹ trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu người không trực tiếp nuôi con thực hiện các nghĩa vụ theo quy định tại Điều 82 của Luật này; yêu cầu người không trực tiếp nuôi con cùng các thành viên gia đình tôn trọng quyền được nuôi con của mình.
2. Cha, mẹ trực tiếp nuôi con cùng các thành viên gia đình không được cản trở người không trực tiếp nuôi con trong việc thăm nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
Nguyên tắc chung bao gồm:
- Bảo đảm quyền lợi về mọi mặt của con (vật chất, tinh thần, giáo dục…);
- Con dưới 36 tháng tuổi thường được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện;
- Con từ 7 tuổi trở lên thì Tòa án sẽ xem xét nguyện vọng của con;
- Không phân biệt giới tính, hoàn cảnh giữa cha hoặc mẹ, ai có điều kiện tốt hơn sẽ được giao nuôi con.
Các điều kiện nuôi con khi ly hôn
Khi giải quyết ly hôn, Tòa án sẽ xem xét toàn diện nhiều yếu tố thực tế để đưa ra quyết định người trực tiếp nuôi con. Việc phân định này không chỉ dựa trên điều kiện kinh tế, mà còn bao gồm cả yếu tố tinh thần, môi trường sống và sự gắn bó giữa cha mẹ với con cái. Dưới đây là các điều kiện chính mà người có nguyện vọng nuôi con cần chứng minh:
Điều kiện về kinh tế
Người được giao quyền nuôi con cần có nguồn thu nhập ổn định, có thể từ lương, kinh doanh, tài sản cho thuê hoặc các khoản thu hợp pháp khác. Khả năng tài chính này phải đủ để đáp ứng các nhu cầu cơ bản cho con như ăn uống, chỗ ở, học tập, khám chữa bệnh và các chi phí sinh hoạt khác.
Ngoài ra, người nuôi con không được có hành vi sử dụng tiền vào các mục đích tiêu cực như cờ bạc, nghiện ngập hoặc tiêu xài hoang phí. Tuy nhiên, điều quan trọng cần lưu ý là mức thu nhập không bắt buộc phải cao hơn bên còn lại, mà chỉ cần đủ để đảm bảo đời sống phù hợp, ổn định cho con.
Điều kiện về thời gian và khả năng chăm sóc, giáo dục con
Bên nuôi con phải có đủ thời gian để trực tiếp chăm lo cho con, từ việc đưa đón con đi học, nấu ăn, chăm sóc khi ốm đau đến việc theo dõi tình hình học tập và phát triển tâm lý của con.
Bên cạnh đó, sự gắn bó thực tế, tình cảm với con cũng là yếu tố quan trọng. Nếu người yêu cầu nuôi con thường xuyên đi công tác xa hoặc làm việc với thời gian không ổn định, không thể ở bên cạnh chăm sóc con thường xuyên thì sẽ là một bất lợi lớn trong việc giành quyền nuôi con.
Điều kiện về môi trường sống
Tòa án sẽ đánh giá nơi ở hiện tại và tương lai của người yêu cầu nuôi con để đảm bảo rằng môi trường đó phù hợp với sự phát triển của trẻ. Nhà ở phải sạch sẽ, an toàn, đảm bảo điều kiện sinh hoạt cơ bản. Ngoài ra, môi trường sống cần gần các tiện ích thiết yếu như trường học, bệnh viện, khu sinh hoạt cộng đồng và được duy trì ổn định lâu dài. Trong một số trường hợp, việc có ông bà hoặc người thân hỗ trợ chăm sóc con cũng sẽ được Tòa xem xét là điểm cộng.
Nguyện vọng của con
Khi con từ đủ 7 tuổi trở lên, Tòa án sẽ tiến hành lấy ý kiến của con để làm cơ sở đánh giá trong việc quyết định giao cho ai trực tiếp nuôi dưỡng. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng nguyện vọng của con chỉ mang tính chất tham khảo, không có giá trị quyết định cuối cùng. Tòa án vẫn sẽ cân nhắc toàn diện các yếu tố khác để đảm bảo lợi ích tốt nhất cho con.
Quyền yêu cầu cấp dưỡng nuôi con sau ly hôn
Theo hướng dẫn tại Điều 7 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP về việc cấp dưỡng cho con như sau:
1. Trường hợp người trực tiếp nuôi con không yêu cầu người không trực tiếp nuôi con cấp dưỡng thì Tòa án giải thích cho họ việc yêu cầu cấp dưỡng cho con là nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của con. Nếu xét thấy người trực tiếp nuôi con có khả năng, điều kiện nuôi dưỡng và việc họ không yêu cầu cấp dưỡng là tự nguyện thì Tòa án không buộc bên kia phải cấp dưỡng cho con.
2. Tiền cấp dưỡng cho con là toàn bộ chi phí cho việc nuôi dưỡng, học tập của con và do các bên thỏa thuận. Trường hợp các bên không thoả thuận được thì Tòa án quyết định mức cấp dưỡng căn cứ vào thu nhập, khả năng thực tế của người có nghĩa vụ cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng. Mức cấp dưỡng do Tòa án quyết định nhưng không thấp hơn một nửa tháng lương tối thiểu vùng tại nơi người cấp dưỡng đang cư trú cho mỗi tháng đối với mỗi người con.
3. Trường hợp các bên không thỏa thuận được phương thức cấp dưỡng thì Tòa án quyết định phương thức cấp dưỡng hàng tháng hoặc phương thức khác phù hợp với nhu cầu, lợi ích của con và điều kiện kinh tế của người cấp dưỡng.
4. Nghĩa vụ cấp dưỡng của cha, mẹ đối với con chưa thành niên, con đã thành niên không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình phát sinh kể từ thời điểm cha, mẹ không sống chung với con hoặc sống chung với con nhưng vi phạm nghĩa vụ nuôi dưỡng con, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.
Như vậy có thể thấy người không trực tiếp nuôi con vẫn có nghĩa vụ cấp dưỡng để đảm bảo con được chăm sóc và phát triển đầy đủ. Việc cấp dưỡng nuôi con là một phần quan trọng trong việc thực hiện trách nhiệm của cha hoặc mẹ đối với con cái. Cụ thể:
Ai là người có nghĩa vụ cấp dưỡng?
Theo quy định khoản 2 Điều 82 Luật Hôn nhân và Gia đình và hướng dẫn tại Điều 7 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP, người không trực tiếp nuôi con sẽ có nghĩa vụ cấp dưỡng cho đến khi con đủ 18 tuổi. Tuy nhiên, nếu con đã đủ 18 tuổi mà không có khả năng lao động hoặc không có tài sản để tự nuôi mình thì nghĩa vụ cấp dưỡng phát sinh kể từ thời điểm cha, mẹ không sống chung với con hoặc sống chung với con nhưng vi phạm nghĩa vụ nuôi dưỡng con, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Điều này thể hiện sự quan tâm đặc biệt của pháp luật đến lợi ích và điều kiện sống của con sau khi cha mẹ ly hôn.
Mức cấp dưỡng được quy định như thế nào?
Tại Điều 116 và Điều 117 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, mức cấp dưỡng không áp đặt cứng nhắc mà được xác định dựa trên sự thỏa thuận giữa hai bên, người cấp dưỡng và người trực tiếp nuôi con. Việc thỏa thuận này phải căn cứ vào thu nhập, khả năng tài chính thực tế của người có nghĩa vụ cấp dưỡng, đồng thời đảm bảo đáp ứng nhu cầu thiết yếu của con như ăn uống, học tập, y tế và sinh hoạt hàng ngày.
Trong trường hợp hai bên không đạt được thỏa thuận, Tòa án sẽ can thiệp và ấn định mức cấp dưỡng phù hợp với hoàn cảnh của mỗi bên. Mức cấp dưỡng có thể được thanh toán linh hoạt theo tháng, quý, năm hoặc một lần duy nhất tùy vào sự thống nhất của các bên liên quan.
Trên đây là phần tư vấn của Phan Law Vietnam, nếu Quý khách có thắc mắc cần giải đáp hãy liên hệ với Phan Law Vietnam theo thông tin dưới đây để có thể được tư vấn và hỗ trợ pháp lý tốt nhất.
PHAN LAW VIETNAM
Hotline: 0794.80.8888
Email: info@phan.vn
Liên hệ Văn phòng Luật Sư
