Người phạm tội dưới 18 tuổi phạm về trộm cắp tài sản: Quy định pháp luật

Trong thực tế giải quyết các vụ án hình sự, nhóm người chưa thành niên phạm tội trộm cắp tài sản chiếm tỷ lệ không nhỏ. Đây là tội danh tưởng chừng “nhỏ”, nhưng hậu quả pháp lý và xã hội lại vô cùng phức tạp, bởi nó không chỉ gắn với giá trị tài sản mà còn ảnh hưởng đến tương lai, nhân thân và cơ hội làm lại cuộc đời của người phạm tội khi tuổi đời còn rất trẻ. Điểm chung của hầu hết các vụ án trộm cắp do người dưới 18 tuổi thực hiện là nguyên nhân sâu xa thường đến từ thiếu hiểu biết pháp luật, sự buông lỏng quản lý của gia đình và môi trường sống tiêu cực. Chính vì vậy, khi tiếp cận những vụ án như vậy, pháp luật Việt Nam luôn đặt nguyên tắc giáo dục là chủ yếu, trừng phạt là biện pháp hỗ trợ.

Độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự?

Trước hết, cần hiểu rõ ai là người chịu trách nhiệm hình sự về hành vi trộm cắp tài sản. Theo Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025):

• Người từ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng được quy định ở khoản 1 Điều 12 trên (trong đó có Điều 173 về Tội trộm cắp tài sản).
• Từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ những tội phạm mà Bộ luật hình sự có quy định khác.

Tội trộm cắp tài sản được quy định tại Điều 173 Bộ luật Hình sự hiện hành, có khung hình phạt cơ bản (khoản 1) là cải tạo không giam giữ hoặc tù từ 6 tháng đến 3 năm. Nếu hành vi có tính chất chuyên nghiệp, tái phạm nguy hiểm hoặc giá trị tài sản lớn, mức phạt có thể lên tới 15 năm tù.

Với nhóm từ 14 – 16 tuổi, chỉ khi trộm cắp tài sản ở mức độ rất nghiêm trọng (giá trị tài sản lớn, tổ chức, băng nhóm…) thì mới bị xử lý hình sự. Còn phần lớn các hành vi nhỏ lẻ sẽ dừng ở mức xử lý hành chính, giáo dục tại cộng đồng.

Xem thêm: Đề phòng trộm cắp cướp giật cận Tết

Mức xử lý đối với người phạm tội dưới 18 tuổi phạm về trộm cắp tài sản

Theo Điều 173 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi bổ sung 2017, 2025 quy định về Tội trộm cắp tài sản như sau:

1. Người nào trộm cắp tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:

a) Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt tài sản mà còn vi phạm;

b) Đã bị kết án về tội này hoặc về một trong các tội quy định tại các điều 168, 169, 170, 171, 172, 174, 175 và 290 của Bộ luật này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;

c) Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội;

d) Tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ;

đ) Tài sản là di vật, cổ vật.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:

a) Có tổ chức;

b) Có tính chất chuyên nghiệp;

c) Chiếm đoạt tài sản trị giá từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng;

d) Dùng thủ đoạn xảo quyệt, nguy hiểm;

đ) Hành hung để tẩu thoát;

e) Tài sản là bảo vật quốc gia;

g) Tái phạm nguy hiểm.

3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm:

a) Chiếm đoạt tài sản trị giá từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;

b) Lợi dụng thiên tai, dịch bệnh.

4. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm:

a) Chiếm đoạt tài sản trị giá 500.000.000 đồng trở lên;

b) Lợi dụng hoàn cảnh chiến tranh, tình trạng khẩn cấp.

5. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng.

Như vậy, cứ quy định pháp luật ở trên, đối với người phạm tội dưới 18 tuổi phạm về trộm cắp tài sản sẽ phát sinh 3 trường hợp cụ thể:

• Trường hợp thứ nhất: Nếu người phạm tội đã đủ 16 tuổi trở lên thì sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi trộm cắp tài sản của mình.
• Trường hợp thứ hai: Nếu người phạm tội đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi thì chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tội trộm cắp tài sản khi hành vi phạm tội thuộc loại tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng.
• Trường hợp thứ ba: Nếu người phạm tội chưa đủ 14 tuổi thì sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội trộm cắp tài sản. Tuy nhiên, hành vi vi phạm này vẫn có thể bị áp dụng các biện pháp xử lý khác theo quy định của pháp luật. Cụ thể, cha mẹ, người giám hộ hoặc nhà trường có trách nhiệm phối hợp với cơ quan chức năng để giáo dục, quản lý, uốn nắn hành vi của trẻ. Trong một số trường hợp nghiêm trọng, cơ quan có thẩm quyền cũng có thể áp dụng các biện pháp hành chính như giáo dục tại xã, phường, thị trấn hoặc đưa vào trường giáo dưỡng theo quy định.

Trên thực tế, có nhiều vụ án mà người dưới 18 tuổi phạm tội trộm cắp tài sản. Ví dụ: Có trường hợp chỉ vì ham chơi game, tiêu xài cá nhân, các em lén lút lấy xe máy của người quen bán lấy tiền. Có vụ án nhóm 2 – 3 em rủ nhau đột nhập nhà hàng xóm, lấy điện thoại, laptop rồi mang đi cầm cố và điểm chung ở các vụ việc này:

• Người phạm tội thường không nhận thức đầy đủ hậu quả pháp lý.
• Nhiều trường hợp bị người lớn xúi giục, lợi dụng tuổi chưa thành niên để tránh bị xử lý hình sự nghiêm khắc.
• Gia đình không sát sao quản lý hoặc cha mẹ ly hôn, thiếu quan tâm nên các em dễ sa ngã.
• Những yếu tố này thường được luật sư phân tích kỹ để làm căn cứ xin giảm nhẹ hình phạt hoặc chuyển hướng sang biện pháp giáo dục, thay vì giam giữ.

Biện pháp giúp phòng tránh đối với hành vi trộm cắp tài sản đối người phạm tội dưới 18 tuổi

• Gia đình đóng vai trò then chốt trong việc hình thành nhân cách của trẻ. Cha mẹ, người giám hộ cần quan tâm, giám sát con em chặt chẽ hơn, kịp thời phát hiện và uốn nắn những hành vi lệch chuẩn. Đồng thời, gia đình cũng phải phối hợp với chính quyền, trường học và cộng đồng để giáo dục trẻ bằng tình thương, kỷ luật hợp lý.
• Nhà trường cần lồng ghép giáo dục pháp luật, kỹ năng sống, đạo đức vào chương trình học phù hợp với độ tuổi. Các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ kỹ năng, mô hình “Trường học an toàn, không bạo lực” nên được nhân rộng.
• Cộng đồng, tổ dân phố, đoàn thể xã hội cũng cần phát hiện, ngăn chặn, hỗ trợ giáo dục trẻ vi phạm kịp thời, tránh để tái phạm hoặc sa vào các tệ nạn khác.
• Đối với những trường hợp vi phạm lặp đi lặp lại, tính chất nghiêm trọng nhưng chưa đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, chính quyền địa phương có thể ra quyết định giáo dục tại xã, phường, thị trấn hoặc nếu cần thiết, áp dụng biện pháp đưa trẻ vào trường giáo dưỡng theo quy định. Việc này vừa răn đe, vừa tạo môi trường giúp trẻ được giáo dục, sửa chữa lỗi lầm…

Đối với người chưa đủ tuổi phạm tội trộm cắp tài sản, trừng phạt hình sự không phải giải pháp tối ưu mà cần lấy giáo dục, phục hồi, phòng ngừa tái phạm làm trọng tâm. Chỉ khi gia đình, nhà trường, cộng đồng và cơ quan chức năng phối hợp chặt chẽ, đồng bộ thì mới có thể kéo giảm tình trạng này và giúp các em có cơ hội sửa sai, phát triển đúng hướng.

PHAN LAW VIETNAM
Hotline: 0794.80.8888
Email: info@phan.vn
Liên hệ Văn phòng Luật Sư