Những hạn chế trong quy định pháp luật về xử lý vi phạm bản quyền âm nhạc

Bản quyền âm nhạc là gì?

Tại điểm d khoản 1 Điều của Luật Sở hữu trí tuệ 2009 sửa đổi, bổ sung 2022 có quy định “Tác phẩm âm nhạc;” là một trong những loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả.

Theo Điều 6 Nghị Định 17/2013/NĐ-CP có quy định về các loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả, trong đó tại khoản 4 có quy định về tác phẩm âm nhạc:

4. Tác phẩm âm nhạc quy định tại điểm d khoản 1 Điều 14 của Luật Sở hữu trí tuệ là tác phẩm được thể hiện dưới dạng nhạc nốt trong bản nhạc hoặc các ký tự âm nhạc khác không phụ thuộc vào việc trình diễn hay không trình diễn.

Theo Điều 10 Nghị Định 22/2018/NĐ-CP có quy định về Tác phẩm âm nhạc như sau:

Tác phẩm âm nhạc quy định tại điểm d khoản 1 Điều 14 của Luật sở hữu trí tuệ là tác phẩm được thể hiện dưới dạng nhạc nốt trong bản nhạc hoặc các ký tự âm nhạc khác hoặc được định hình trên bản ghi âm, ghi hình có hoặc không có lời, không phụ thuộc vào việc trình diễn hay không trình diễn.

Như vậy, quyền tác giả tự động pháp sinh kể từ thời điểm tác phẩm âm nhạc đó được sáng tạo ra và thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định không phụ thuộc vào việc trình diễn hay không trình diễn. Bản quyền âm nhạc bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản của tác giả, chủ sở hữu.

Tuy nhiên, trong thực tế, khi xảy ra tranh chấp, việc chứng minh ai là tác giả hoặc chủ sở hữu hợp pháp thường mất thời gian nhiều trường hợp khó chứng minh. Do đó, việc đăng ký bản quyền âm nhạc tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền là rất cần thiết để có căn cứ pháp lý rõ ràng, giúp bảo vệ quyền lợi của tác giả, chủ sở hữu khi có tranh chấp phát sinh. Đồng thời, việc đăng ký bản quyền còn giúp tác giả, chủ sở hữu thuận lợi hơn trong quá trình khai thác thương mại, chuyển nhượng, cấp phép sử dụng và từ đó nhận được nhiều lợi ích kinh tế chính đáng từ tác phẩm âm nhạc của mình.

Những hành vi vi phạm bản quyền âm nhạc

Trên thực tế, lĩnh vực âm nhạc là một trong những môi trường có nguy cơ xâm phạm bản quyền cao nhất. Luật Sở hữu trí tuệ và các văn bản hướng dẫn đã liệt kê các hành vi xâm phạm điển hình, trong đó có thể kể đến:

• Sao chép tác phẩm âm nhạc trái phép: Ví dụ tải nhạc, ghi đĩa CD, USB để bán hoặc chia sẻ trên mạng mà không được phép.
• Truyền đạt, phát sóng, livestream tác phẩm âm nhạc mà không xin phép: Đây là hành vi thường xảy ra trên YouTube, Facebook, TikTok…
• Biểu diễn tác phẩm trước công chúng mà không trả tiền bản quyền: Các quán karaoke, quán cà phê, nhà hàng thường vi phạm khi sử dụng nhạc thương mại mà không xin phép hoặc không trả phí cho tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả.
• Làm tác phẩm phái sinh mà không được sự đồng ý: Việc phối lại nhạc (remix), viết lời mới (cover, parody) nếu không được phép có thể coi là xâm phạm.
• Chiếm đoạt quyền tác giả: Đăng tải tác phẩm của người khác nhưng ghi tên mình là tác giả hoặc chủ sở hữu.
• …

Theo Nghị định 131/2013/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 129/2021/NĐ-CP), mức phạt vi phạm bản quyền có thể lên đến 250 triệu đồng đối với cá nhân và 500 triệu đồng đối với tổ chức, kèm theo biện pháp buộc gỡ bỏ, tiêu hủy hoặc bồi thường thiệt hại.

Điều 2. Quy định khung phạt tiền, thẩm quyền phạt tiền đối với cá nhân, tổ chức

1. Mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan đối với cá nhân là 250.000.000 đồng, đối với tổ chức là 500.000.000 đồng.

…

Bàn về những hạn chế trong quy định pháp luật

Mặc dù hệ thống pháp luật Việt Nam đã tương đối đầy đủ, nhưng thực tiễn cho thấy còn tồn tại nhiều hạn chế như:

• Nhiều hành vi xâm phạm diễn ra trên môi trường số, người vi phạm có thể ẩn danh hoặc sử dụng nền tảng xuyên biên giới (như YouTube, Spotify, TikTok, …). Việc thu thập chứng cứ và buộc trách nhiệm cụ thể gặp nhiều khó khăn.
• Các hình thức xâm phạm mới như AI cover, deepfake giọng hát, remix trực tuyến… chưa được quy định chi tiết trong pháp luật. Điều này gây lúng túng cho cơ quan quản lý khi xử lý.
• Việt Nam có một số tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả (như VCPMC), nhưng cơ chế hoạt động còn hạn chế, chưa bao phủ được toàn bộ thị trường âm nhạc. Nhiều nghệ sĩ phản ánh việc thu và chi tiền bản quyền chưa minh bạch.
• So với lợi ích kinh tế mà bên vi phạm thu được (ví dụ như từ quảng cáo trên nền tảng trực tuyến…) thì mức phạt hành chính hiện nay còn thấp, chưa tương xứng. Ngoài ra, rất ít vụ việc được khởi kiện dân sự hoặc hình sự, khiến tính răn đe bị hạn chế…

Theo Luật sư Phan Vũ Tuấn nhận định: “Trong thời đại số, khi tất cả các bài hát đều được phát hành trực tuyến và phổ biến trên các phương tiện truyền thông thì vẫn cần một hội đồng duyệt trước khi tổ chức biểu diễn. Do vậy, nếu như những thủ tục hành chính được tinh giản, tự động hóa sẽ tạo điều kiện đáng kể cho các công ty tổ chức sự kiện.

Một ví dụ khác liên quan đến cơ chế đó là những vướng mắc lớn nhất của các công ty sản xuất âm nhạc. Do quy định hiện hành chưa cho phép các doanh nghiệp có vốn nước ngoài tham gia vào hoạt động giải trí, bao gồm cả sản xuất âm nhạc nên các công ty này rất khó tiếp cận nguồn vốn đầu tư nước ngoài. Theo quy định, các công ty có vốn trên 51% của nước ngoài sẽ không được quản lý nghệ sĩ tại Việt Nam. Việc này không có nghĩa là bảo hộ cho quyền quản lý nghệ sĩ của Việt Nam, mà thật ra đang làm chảy máu ngoại tệ ra nước ngoài. Bởi vì từ nước ngoài, người ta có thể quản lý được thị trường trong nước chứ không nhất thiết phải ở Việt Nam mới quản lý nghệ sĩ được.

Ngoài ra, chính sách của YouTube hiện chưa tương thích với pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam. Cách kiểm soát của nền tảng này quá lớn khiến chủ sở hữu quyền mất quyền kiểm soát nội dung. Các cơ quan quản lý không có cơ chế tiếp cận bản chất vụ việc mà chỉ nhận thông tin qua đại diện. Nếu cơ quan quản lý không có quyền hoặc không tiếp cận được thông tin chính xác từ YouTube thì việc bảo vệ nghệ sĩ, đặc biệt là nghệ sĩ trẻ, độc lập là điều rất khó.”.

Nếu còn vướng mắc hoặc cần sự hỗ trợ pháp lý, Quý Khách hàng vui lòng liên hệ thông tin dưới đây để được giải đáp.

PHAN LAW VIETNAM
Hotline: 0794.80.8888
Email: info@phan.vn
Liên hệ Văn phòng Luật Sư