Quyền của diễn viên đối với hình ảnh
Việc các nhà làm phim sử dụng công nghệ AI để dựng lại hình ảnh của diễn viên, dù là gương mặt, giọng nói hay phong thái biểu diễn mà không có sự đồng ý bằng văn bản hoặc hợp đồng thì sẽ bị coi là hành vi xâm phạm quyền nhân thân của diễn viên. Trong trường hợp này, diễn viên hoàn toàn có quyền:
- Yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm.
- Yêu cầu xin lỗi, cải chính công khai.
- Yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định tại Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015 nếu có thiệt hại do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm.
Đây là một rủi ro pháp lý rất lớn mà các nhà sản xuất phim cần cân nhắc khi “mượn” hình ảnh của diễn viên để tạo ra nhân vật AI thay thế.
Luật sư Hà Thị Kim Liên có buổi chia sẻ với báo Thanh Niên về việc chủ đề sử dụng hình ảnh diễn viên vào sản xuất phim ảnh bằng công nghệ AI:
Theo khoản 1 điều 32 bộ luật Dân sự 2015, diễn viên được pháp luật bảo hộ quyền đối với hình ảnh của mình trong tác phẩm điện ảnh. Việc sử dụng hình ảnh của diễn viên phải có sự đồng ý của họ, nếu sử dụng cho mục đích thương mại thì phải trả thù lao, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Do đó, việc sử dụng AI để thay thế hình ảnh của diễn viên trong tác phẩm điện ảnh nhưng chưa được sự đồng ý của diễn viên hoặc chưa được các bên thỏa thuận, ghi nhận trong một hợp đồng cụ thể có thể dẫn đến tranh chấp về quyền nhân thân của diễn viên.
Nguy cơ xâm phạm quyền tác giả khi AI có thể “đạo nhái” ý tưởng
Theo khoản 1 Điều 12a quy định: Tác giả là người trực tiếp sáng tạo tác phẩm… và khoản 1 Điều 13 quy định: Tổ chức, cá nhân có tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả gồm người trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm và chủ sở hữu quyền tác giả quy định tại các điều từ Điều 37 đến Điều 42 của Luật này.
Điều này đặt ra câu hỏi: nếu một bộ phim hoặc kịch bản được tạo ra hoàn toàn nhờ AI, thì quyền tác giả sẽ thuộc về ai: người vận hành AI, chủ sở hữu phần mềm hay không ai cả? Đây là một lĩnh vực khá mới nên chưa có quy định pháp luật rõ ràng, dẫn đến tình trạng tác phẩm do AI tạo ra chưa có cơ chế pháp lý quy định công nhận và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Điều này cũng tiềm ẩn nhiều tranh chấp trong tương lai, đặc biệt trong lĩnh vực điện ảnh và giải trí.
Một rủi ro khá cao là việc AI được huấn luyện từ kho dữ liệu khổng lồ, bao gồm cả các tác phẩm điện ảnh đã có trước đó. Nếu nội dung do AI tạo ra tái hiện, sao chép hoặc mô phỏng quá mức một bộ phim, nhân vật hoặc kịch bản đã được bảo hộ quyền tác giả, thì đây có thể bị coi là hành vi xâm phạm quyền tác giả theo Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung 2022).
Trong buổi chia sẻ luật sư Hà Thị Kim Liên có phân tích thêm: Pháp luật về sở hữu trí tuệ của VN cũng chưa có điều khoản cụ thể quy định các tác phẩm được tạo ra hoàn toàn bởi AI, không có dấu ấn riêng của cá nhân nào sẽ thuộc quyền sở hữu bởi tổ chức, cá nhân nào. Do đó, vấn đề này sẽ là vấn đề pháp lý cần được các cơ quan ban ngành liên quan xem xét để nghiên cứu, bổ sung thêm các quy định pháp luật nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Đồng thời, luật sư Hà Thị Kim Liên cho biết: Đối với vấn đề “đạo nhái” ý tưởng từ những bộ phim sử dụng AI, chúng ta cần phải xét trên cơ sở nguyên tắc cơ bản về điều kiện bảo hộ quyền tác giả. Cụ thể, khoản 1 điều 6 luật Sở hữu trí tuệ quy định rằng quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ…
Theo đó, quyền tác giả bảo hộ cách thể hiện của ý tưởng dưới một hình thức vật chất nhất định, chứ không bảo hộ ý tưởng thuần túy. Do đó, nhà sản xuất nếu sử dụng AI trong quá trình làm phim phải đảm bảo rằng nội dung do AI tạo ra không sao chép trái phép các yếu tố được bảo hộ từ những tác phẩm đã có trước đó, không xâm phạm quyền bất kỳ cá nhân, tổ chức nào. Nếu vi phạm, các nhà sản xuất phim sẽ chịu các chế tài theo quy định của pháp luật hiện hành.
Như vậy, có thể thấy, để tránh rủi ro, nhà sản xuất cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi ứng dụng AI trong làm phim. Một mặt, cần xây dựng các thỏa thuận, hợp đồng rõ ràng với diễn viên về việc sử dụng hình ảnh, giọng nói hoặc dữ liệu cá nhân trong quá trình sản xuất. Mặt khác, nhà sản xuất cần kiểm tra, rà soát kỹ nội dung do AI tạo ra để đảm bảo không vi phạm quyền tác giả hoặc quyền liên quan của bên thứ ba. Việc tham khảo ý kiến và sự đồng hành của luật sư chuyên ngành sở hữu trí tuệ sẽ giúp các đơn vị sản xuất chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý, đồng thời khai thác tối đa lợi ích từ công nghệ mới một cách hợp pháp và bền vững.
Trên đây là phần phản hồi pháp lý của Phan Law Vietnam xin được thông tin đến Quý Khách hàng. Nếu còn vướng mắc hoặc cần sự hỗ trợ pháp lý khác Quý Khách hàng vui lòng liên hệ thông tin dưới đây để được giải đáp.
PHAN LAW VIETNAM
Hotline: 0794.80.8888
Email: info@phan.vn
Liên hệ Văn phòng Luật Sư
