Luật sư Phan Vũ Tuấn chia sẻ tại buổi tọa đàm “Ngoại lệ bản quyền dành cho AI và ảnh hưởng tới ngành công nghiệp sáng tạo Việt Nam” diễn ra vào chiều 5/12/2025:
Cần phải đảm bảo quyền từ chối của chủ sở hữu quyền:
- Tác giả, chủ sở hữu quyền được quyền đưa ra khẳng định về việc không cho phép các hệ thống Trí tuệ nhân tạo hoặc hệ thống máy học tương tự khác được quyền sử dụng các tác phẩm của họ để đưa vào quá trình nghiên cứu, huấn luyện và phát triển hệ thống trí tuệ nhân tạo.
- Cần có quy trình cụ thể cho chủ sở hữu quyền thực hiện quyền từ chối thông qua các thể thức kỹ thuật và văn bản. Ví dụ: Gắn thông tin quản lý quyền dưới dạng siêu dữ liệu (metadata) theo chuẩn quốc tế; hoặc Đăng ký tác phẩm vào Danh sách không được khai thác dữ liệu Cơ quan quản lý nhà nước hoặc Tổ chức quản lý tập thể công nhận.
Việc xem xét bổ sung ngoại lệ đối với hoạt động khai thác văn bản và dữ liệu (TDM) vào Luật sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ là yêu cầu đặt ra trong bối cảnh công nghệ AI phát triển nhanh. ngoại lệ này chỉ phát huy hiệu quả khi được xây dựng trên nguyên tắc cân bằng giữa quyền tiếp cận tri thức của cộng đồng và nhu cầu tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho phát triển công nghệ mới.
Bởi chỉ khi giữ được sự cân bằng này, ngoại lệ TDM mới hỗ trợ AI phát triển mà không làm ảnh hưởng đến mục tiêu bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.
Dự thảo Luật sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ
Theo Điều 75.5 Dự thảo Luật (02/12/2025) có quy định:
Tổ chức, cá nhân được sử dụng văn bản và dữ liệu về đối tượng quyền sở hữu trí tuệ đã được công bố hợp pháp và công chúng được phép tiếp cận để phục vụ mục đích nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, huấn luyện hệ thống trí tuệ nhân tạo, với điều kiện việc sử dụng này không ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ theo quy định của Luật này. Chính phủ quy định chi tiết khoản này trong trường hợp văn bản và dữ liệu là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan.
Về khái niệm “Dữ liệu được công bố hợp pháp và công chúng được phép tiếp cận”. Dự thảo Luật chưa làm rõ thế nào là “công chúng được phép tiếp cận”. Điều này dễ gây hiểu nhầm là chỉ áp dụng cho các dữ liệu miễn phí (open access), trong khi thực tế dữ liệu trả phí (subscription) cũng là một hình thức tiếp cận hợp pháp khi người dùng đã chi trả một khoản phí nhất định.
Về điều kiện “Không ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả,”. Dự thảo Luật cần làm rõ “lợi ích hợp pháp” trong quy định này là gì. Theo thông lệ quốc tế, điều này thường được hiểu là: Kết quả đầu ra (Output) không được cạnh tranh trực tiếp, gây ảnh hưởng đến thị trường khai thác thương mại (quyền tài sản) hoặc uy tín, danh dự (quyền nhân thân) của tác giả.
Ngoài ra, như đã phân tích ở trên, quyền sao chép là quyền độc quyền của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả. Vậy trong trường hợp chính tác giả đã đưa ra quyền phản đối (opt-out) không cho phép AI tiếp cận dữ liệu của mình thì việc tiếp cận dữ liệu của AI có còn xem là không gây thiệt hại đến lợi ích hợp pháp của tác giả không?
Điều kiện “Không ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả,” trong Dự thảo cũng chưa làm rõ là áp dụng cho dữ liệu gốc hay là quy định điều kiện của sản phẩm đầu ra. Việc chỉ đưa ra điều kiện như vậy rất khó áp dụng khi đưa vào thực tiễn.
Đề xuất sửa đổi đối với bản quyền và trí tuệ nhân tạo (AI)
Đối với giữ liệu gốc (INPUT)
– Phải là dữ liệu đã được công bố và công chúng tự do tiếp cận được hoặc tiếp cận hợp pháp.
– Trường hợp tác giả đã có tuyên bố (opt-out) cấm bằng văn bản hoặc biện pháp kỹ thuật (machine-readable), tổ chức/cá nhân phải xin phép.
– Việc sử dụng phải nêu rõ thông tin nguồn dữ liệu (tác giả, nguồn trích dẫn) nếu khả thi.
– Quy định về sao chép: Chỉ được phép sao chép 01 bản duy nhất nhằm phục vụ quá trình phân tích, huấn luyện nội bộ. Tuyệt đối không cho phép làm nguồn thứ cấp (chia sẻ lại bản sao dữ liệu gốc cho bên thứ 3) hoặc kinh doanh chính dữ liệu gốc đó.
Đối với sản phẩm từ AI (OUTPUT)
– Về mục đích ứng dụng thuật toán: pháp luật nên xem xét về việc giới hạn mục đích thương mại hay phi thương mại để khuyến khích doanh nghiệp phát triển.
– Về Sản phẩm của thuật toán AI (Output):
- Phải tuân thủ tuyệt đối pháp luật Sở hữu trí tuệ.
- Sản phẩm đầu ra không được tái tạo nguyên văn (sao chép), phân phối, truyền đạt một phần nội dung gốc trái phép. Sản phẩm đầu ra không được ở dạng có thể sử dụng thay thế cho tác phẩm gốc.
- Không gây ảnh hưởng đến việc khai thác thương mại của tác phẩm gốc và không xâm phạm quyền nhân thân của tác giả.
PHAN LAW VIETNAM
Hotline: 0794.80.8888
Email: info@phan.vn
Liên hệ Văn phòng Luật Sư
