Phần mềm máy tính là một trong những đối tượng được pháp luật bảo hộ quyền tác giả. Việc sử dụng, sao chép hoặc khai thác phần mềm không có sự cho phép của chủ sở hữu có thể dẫn đến nhiều rủi ro pháp lý. Vậy hành vi xâm phạm bản quyền phần mềm máy tính bị xử lý như thế nào và doanh nghiệp cần lưu ý gì để hạn chế rủi ro?
Xem thêm: Bảo vệ tài sản vô hình trong kỷ nguyên số: Bài toán không thể xem nhẹ
Quy định pháp lý về bản quyền chương trình máy tính
Theo Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ 2009 sửa đổi bổ sung 2019, 2022, 2025 (Luật SHTT): chương trình máy tính thuộc nhóm tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả. Việc bảo hộ được đặt ra đối với phần mềm với tư cách là một sản phẩm sáng tạo trí tuệ, không phụ thuộc vào việc phần mềm đó được thể hiện trên máy tính cá nhân, máy chủ hay các thiết bị khác.
Tại điểm m khoản 1 Điều 22 Luật SHTT quy định rõ về quyền tác giả đối với chương trình máy tính, sưu tập dữ liệu như sau:
1. Chương trình máy tính là tập hợp các chỉ dẫn được thể hiện dưới dạng lệnh, mã, lược đồ hoặc dạng khác, khi gắn vào một phương tiện, thiết bị được vận hành bằng ngôn ngữ lập trình máy tính thì có khả năng làm cho máy tính hoặc thiết bị thực hiện được công việc hoặc đạt được kết quả cụ thể. Chương trình máy tính được bảo hộ như tác phẩm văn học, dù được thể hiện dưới dạng mã nguồn hay mã máy.
Tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả đối với chương trình máy tính có quyền thỏa thuận bằng văn bản với nhau về việc sửa chữa, nâng cấp chương trình máy tính. Tổ chức, cá nhân có quyền sử dụng hợp pháp bản sao chương trình máy tính được làm một bản sao dự phòng để thay thế khi bản sao đó bị xóa, bị hỏng hoặc không thể sử dụng nhưng không được chuyển giao cho tổ chức, cá nhân khác.
2. Sưu tập dữ liệu là tập hợp có tính sáng tạo thể hiện ở sự tuyển chọn, sắp xếp các tư liệu dưới dạng điện tử hoặc dạng khác.
Như vậy, có thể hiểu, chủ sở hữu phần mềm có quyền kiểm soát việc khai thác tác phẩm trong phạm vi quyền được pháp luật bảo hộ. Việc một phần mềm được phát hành rộng rãi trên thị trường hoặc có thể dễ dàng tải về trên mạng không đồng nghĩa với việc bất kỳ cá nhân, tổ chức nào cũng được tự do sao chép và sử dụng.
Mức xử phạt hành chính khi xâm phạm bản quyền phần mềm máy tính
Mức xử lý hành chính
Theo Điều 16 Nghị định 341/2025/NĐ-CP quy định các mức phạt hành vi xâm phạm quyền sao chép tác phẩm như sau:
1. Phạt tiền đối với cá nhân có hành vi sao chép tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả theo quy định như sau, trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều này:
a) Từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng trong trường hợp số lợi bất hợp pháp thu được dưới 10.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền tác giả dưới 20.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá dưới 20.000.000 đồng;
b) Từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng trong trường hợp số lợi bất hợp pháp thu được từ 10.000.000 đồng đến dưới 20.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền tác giả từ 20.000.000 đồng đến dưới 40.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 20.000.000 đồng đến dưới 40.000.000 đồng;
c) Từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng trong trường hợp số lợi bất hợp pháp thu được từ 20.000.000 đồng đến dưới 30.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền tác giả từ 40.000.000 đồng đến dưới 60.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 40.000.000 đồng đến dưới 60.000.000 đồng;
d) Từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng trong trường hợp số lợi bất hợp pháp thu được từ 30.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền tác giả từ 60.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 60.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng.
2. Phạt tiền đối với tổ chức có hành vi sao chép tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả theo quy định như sau, trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều này:
a) Từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng trong trường hợp số lợi bất hợp pháp thu được dưới 20.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền tác giả dưới 40.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá dưới 40.000.000 đồng;
b) Từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng trong trường hợp số lợi bất hợp pháp thu được từ 20.000.000 đồng đến dưới 40.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền tác giả từ 40.000.000 đồng đến dưới 80.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 40.000.000 đồng đến dưới 80.000.000 đồng;
c) Từ 40.000.000 đồng đến 60.000.000 đồng trong trường hợp số lợi bất hợp pháp thu được từ 40.000.000 đồng đến dưới 60.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền tác giả từ 80.000.000 đồng đến dưới 120.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 80.000.000 đồng đến dưới 120.000.000 đồng;
d) Từ 60.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng trong trường hợp số lợi bất hợp pháp thu được từ 60.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền tác giả từ 120.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 120.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng.
3. Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với hành vi sao chép tác phẩm mỹ thuật mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả trong trường hợp không thể xác định được số lợi bất hợp pháp thu được hoặc thiệt hại của chủ sở hữu quyền tác giả hoặc giá trị hàng hóa vi phạm.
4. Biện pháp khắc phục hậu quả:
a) Buộc tiêu hủy hoặc buộc gỡ bỏ hoặc xóa bản gốc, bản sao vi phạm trên môi trường mạng viễn thông và mạng Internet đối với hành vi quy định tại các khoản 1, 2 và 3 Điều này. Trường hợp đáp ứng các điều kiện theo quy định tại Điều 83 Nghị định số 17/2023/NĐ-CP thì áp dụng biện pháp buộc phân phối hoặc đưa vào sử dụng không nhằm mục đích thương mại;
b) Buộc trả cho chủ thể quyền tác giả số lợi bất hợp pháp thu được từ việc thực hiện hành vi vi phạm quy định tại các khoản 1, 2 và 3 Điều này trong trường hợp phát sinh số lợi bất hợp pháp.
Điều này cho thấy trách nhiệm của doanh nghiệp không chỉ dừng ở việc bị phạt tiền phạt. Nếu phần mềm bị cài đặt lậu trên hệ thống máy tính, doanh nghiệp còn bị buộc gỡ bỏ hoặc xóa bỏ hoàn toàn các phần mềm, bản sao vi phạm trên hệ thống máy tính và mạng nội bộ; buộc tiêu hủy các công cụ bẻ khóa; đồng thời buộc phải trả lại cho chủ thể quyền tác giả toàn bộ số lợi bất hợp pháp thu được từ việc sử dụng phần mềm lậu đó.
Mức truy cứu trách nhiệm hình sư
Nếu hành vi xâm phạm bản quyền phần mềm máy tính có đầy đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì người vi phạm sẽ bị khởi tố về Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan Theo Điều 225 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi bổ sung 2025, mức phạt cao nhất đối với cá nhân lên đến 3 năm tù, còn đối với doanh nghiệp thì có thể bị phạt tiền lên đến 3.000.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 02 năm.
1. Người nào không được phép của chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan mà cố ý thực hiện một trong các hành vi sau đây, xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đang được bảo hộ tại Việt Nam với quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm:
a) Sao chép tác phẩm, bản ghi âm, bản ghi hình;
b) Phân phối đến công chúng bản sao tác phẩm, bản sao bản ghi âm, bản sao bản ghi hình.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:
a) Có tổ chức;
b) Phạm tội 02 lần trở lên;
c) Thu lợi bất chính 300.000.000 đồng trở lên;
d) Gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan 500.000.000 đồng trở lên;
đ) Hàng hóa vi phạm trị giá 500.000.000 đồng trở lên.
3. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
4. Pháp nhân thương mại phạm tội quy định tại Điều này, thì bị phạt như sau:
a) Thực hiện một trong các hành vi quy định tại khoản 1 Điều này với quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 200.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan từ 300.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 300.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng; thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng;
b) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này, thì bị phạt tiền từ 1.000.000.000 đồng đến 3.000.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 02 năm;
c) Pháp nhân thương mại còn có thể bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm.
Do đó, các cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp nên ưu tiên sử dụng phần mềm có bản quyền từ nhà cung cấp hoặc kênh phân phối chính thức. Đây không chỉ là cách tuân thủ quy định về quyền tác giả mà còn giúp hạn chế nguy cơ phát sinh tranh chấp, xử phạt và bồi thường thiệt hại. Bên cạnh đó, phần mềm hợp pháp thường được cập nhật bảo mật, hỗ trợ kỹ thuật và có chính sách sử dụng rõ ràng, qua đó giúp người dùng bảo vệ dữ liệu và sử dụng phần mềm ổn định hơn.
Trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, luật sư Phan Vũ Tuấn cho biết: Hiện nay nhiều DN Việt Nam, đặc biệt là các DN vừa và nhỏ (SMEs), vẫn giữ thói quen sử dụng các hệ điều hành, phần mềm văn phòng, hoặc phần mềm thiết kế đồ họa bẻ khóa để tiết kiệm chi phí ban đầu.
Các ứng dụng này thường không đáp ứng được các tiêu chuẩn kỹ thuật đầy đủ, hệ thống bảo mật lỏng lẻo, dễ bị mã độc (ransomware) tấn công gây mất sạch dữ liệu khách hàng, rò rỉ bí mật kinh doanh và có thể làm giảm uy tín thương mại trên thị trường.
Thực tế, theo báo cáo của Viettel Cyber Security, chỉ riêng trong năm 2025, Việt Nam ghi nhận hơn 25,5 triệu bản ghi thông tin tài khoản cá nhân bị lộ lọt (tăng 76% so với 2024), cùng 627 vụ rao bán dữ liệu nhạy cảm với hơn 4 tỉ bản ghi và 1,27 TB dữ liệu rò rỉ.
Luật sư Phan Vũ Tuấn cảnh báo khi bị phát hiện dùng phần mềm lậu, doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều rủi ro pháp lý, các mức xử phạt cũng như các khoản bồi thường có thể lớn hơn rất nhiều so với giá trị khi mua bản quyền.
Nếu hành vi vi phạm có quy mô lớn, thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu từ 100 triệu đồng trở lên, đối tượng vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” theo Điều 225 Bộ luật Hình sự.
“Các doanh nghiệp nên sử dụng phần mềm có bản quyền, bởi không chỉ là tôn trọng pháp luật về sở hữu trí tuệ, mà còn ở nhiều lợi ích mà phần mềm có bản quyền mang lại như vấn đề bảo mật dữ liệu, thông tin, nâng cao năng suất, có chính sách hỗ trợ và bảo hành từ nhà sản xuất”- luật sư Phan Vũ Tuấn khuyến cáo.
PHAN LAW VIETNAM
Hotline: 0794.80.8888
Email: info@phan.vn
Liên hệ Văn phòng Luật Sư
