Trong hoạt động kinh doanh, quảng cáo thông tin về sản phẩm, dịch vụ hoặc quyền lợi khách hàng là cách phổ biến để thu hút sự quan tâm của công chúng. Tuy nhiên, công bố thông tin sai lệch trong hoạt động quảng cáo có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của khách hàng, người tiêu dùng và làm phát sinh trách nhiệm pháp lý. Vậy pháp luật quy định như thế nào về vấn đề này và khi nào tổ chức, cá nhân phải chịu trách nhiệm đối với thông tin đã công bố?
Quy định pháp luật về hoạt động quảng cáo
Không phải mọi thông tin công bố đều được xem là quảng cáo
Trước hết, cần phân biệt giữa thông tin truyền thông thông thường và thông tin có tính chất quảng cáo. Theo Điều 4 Luật Quảng cáo 2012 sửa đổi, bổ sung 2025 (Luật Quảng cáo) quy định:
1.[2] Quảng cáo là việc sử dụng người, phương tiện nhằm giới thiệu đến người tiếp nhận quảng cáo về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ.
…
3. Sản phẩm quảng cáo bao gồm nội dung và hình thức quảng cáo được thể hiện bằng hình ảnh, âm thanh, tiếng nói, chữ viết, biểu tượng, màu sắc, ánh sáng và các hình thức tương tự.
…
5. Người quảng cáo là tổ chức, cá nhân có yêu cầu quảng cáo sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của mình hoặc bản thân tổ chức, cá nhân đó.
6.[5] Người kinh doanh dịch vụ quảng cáo là tổ chức, cá nhân thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình quảng cáo theo hợp đồng quảng cáo.
7.[6] Người phát hành quảng cáo là tổ chức, cá nhân sử dụng người chuyển tải sản phẩm quảng cáo, phương tiện quảng cáo (sau đây gọi là người, phương tiện quảng cáo) thuộc trách nhiệm quản lý của mình nhằm giới thiệu sản phẩm quảng cáo, bao gồm cơ quan báo chí, nhà xuất bản, chủ trang thông tin điện tử, người tổ chức chương trình văn hóa, thể thao và tổ chức, cá nhân sử dụng người, phương tiện quảng cáo khác.
8.[7] Người chuyển tải sản phẩm quảng cáo là người trực tiếp quảng cáo, khuyến nghị, xác nhận sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ trên mạng hoặc trực tiếp quảng cáo bằng hình thức mặc, treo, gắn, dán, vẽ, sử dụng có mục đích sinh lợi hoặc hình thức khác theo quy định của Chính phủ.
…
Vì vậy, một thông tin được đăng tải trên website, mạng xã hội, báo chí hoặc được giới thiệu trong một sự kiện chưa chắc tự động là quảng cáo. Để xác định trách nhiệm theo pháp luật về quảng cáo, cần xem xét nội dung đó có nhằm giới thiệu, thu hút sự quan tâm đối với sản phẩm, dịch vụ, hoạt động kinh doanh hoặc tổ chức, cá nhân hay không.
Chẳng hạn, một thông tin về giá trị giải thưởng, chất lượng sản phẩm hoặc quyền lợi dành cho khách hàng nếu được sử dụng nhằm thu hút người tham gia hoặc thúc đẩy giao dịch thì có thể cần được xem xét dưới góc độ pháp luật về quảng cáo. Ngược lại, nếu đó chỉ là thông tin mang tính chất đưa tin, việc xác định trách nhiệm sẽ phải dựa trên các quy định pháp luật khác phù hợp với từng trường hợp.
Việc xác định đúng bản chất của thông tin là bước đầu tiên để xem xét có phát sinh trách nhiệm pháp lý hay không.
Quy định về thông tin quảng cáo
Một nguyên tắc quan trọng của pháp luật về quảng cáo là nội dung quảng cáo phải trung thực, chính xác, rõ ràng và không gây thiệt hại cho người sản xuất, kinh doanh cũng như người tiếp nhận quảng cáo.
Theo Điều 8 Luật Quảng cáo quy định về hành vi cấm trong hoạt động quảng cáo, trong đó có:
…
9. Quảng cáo không đúng hoặc gây nhầm lẫn về khả năng kinh doanh, khả năng cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân kinh doanh sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ; về số lượng, chất lượng, giá, công dụng, kiểu dáng, bao bì, nhãn hiệu, xuất xứ, chủng loại, phương thức phục vụ, thời hạn bảo hành của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đã đăng ký hoặc đã được công bố.
…
11. Quảng cáo có sử dụng các từ ngữ “nhất”, “duy nhất”, “tốt nhất”, “số một” hoặc từ ngữ có ý nghĩa tương tự mà không có tài liệu hợp pháp chứng minh theo quy định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
…
Quy định này có ý nghĩa quan trọng bởi người tiếp nhận thông tin thường không có điều kiện tự mình kiểm chứng mọi nội dung được công bố. Khi một tổ chức đưa ra thông tin có tính chất quảng bá, thông tin đó có thể tác động đến nhận thức và quyết định của người tiếp nhận. Do đó, tổ chức, cá nhân quảng cáo không thể tùy ý đưa ra những thông tin chưa được kiểm chứng hoặc trình bày một giá trị theo cách khiến công chúng hiểu khác với thực tế.
Đặc biệt, việc sử dụng những con số lớn, các cụm từ mang tính khẳng định hoặc thông tin tạo ấn tượng mạnh về giá trị sản phẩm cần có căn cứ phù hợp. Người quảng cáo có nghĩa vụ cung cấp thông tin cần thiết, trung thực, chính xác và chịu trách nhiệm về những thông tin đó.
Khi nào thông tin sai lệch có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của người tham gia?
Không phải cứ có thông tin không chính xác là mọi cá nhân đều đương nhiên có quyền yêu cầu bồi thường. Quyền và nghĩa vụ của mỗi bên còn phụ thuộc vào mối quan hệ pháp lý thực tế giữa họ với đơn vị cung cấp thông tin. Trường hợp một cá nhân tham gia chương trình, cuộc thi hoặc ký kết thỏa thuận với ban tổ chức, quyền lợi của họ trước hết có thể được xác định qua: thể lệ, hợp đồng, quy chế hoặc các cam kết chính thức giữa các bên.
Có thể hiểu, quảng cáo được sử dụng để giới thiệu sản phẩm, dịch vụ hoặc hoạt động đến công chúng. Trong khi đó, hợp đồng là căn cứ xác lập quyền và nghĩa vụ dân sự giữa các bên. Khi một nội dung được đưa vào hợp đồng, thể lệ hoặc một thỏa thuận có giá trị ràng buộc pháp lý thì buộc các bên cần tuân thủ theo.
Do đó, khi phát sinh tranh chấp, cần xác định thông tin sai lệch kia là nội dung quảng cáo hay là nội dung trong hợp đồng mà các bên phải thực hiện. Sự phân biệt này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi hợp pháp của người tham gia.
Mức xử phạt hành chính đối với hành vi quảng cáo sai sự thật
Theo điểm c khoản 5 Điều 50 Nghị định 87/2026/NĐ-CP quy định về mức phạt vi phạm quy định về hành vi cấm trong hoạt động quảng cáo:
5. Phạt tiền từ 80.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:
…
c) Quảng cáo không đúng hoặc gây nhầm lẫn về khả năng kinh doanh, khả năng cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân kinh doanh sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ; về số lượng, chất lượng, giá, công dụng, kiểu dáng, bao bì, nhãn hiệu, xuất xứ, chủng loại, phương thức phục vụ, thời hạn bảo hành của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đã đăng ký hoặc đã được công bố, trừ trường hợp quy định tại điểm b khoản 3 Điều này, khoản 2 Điều 53, khoản 1 Điều 69, điểm b khoản 4 điều 70, khoản 4 Điều 71, điểm a khoản 1 Điều 79, điểm c khoản 1 Điều 80 Nghị định này.
Như vậy, theo quy định với trường hợp nếu đưa thông tin quảng cáo không đúng hoặc gây nhầm lẫn có thể bị phạt từ 80 triệu đồng đến 100 triệu đồng đối với cá nhân và mức phạt đối với tổ chức gấp 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân (khoản 3 Điều 6 Nghị định 87/2026/NĐ-CP).
Người tiêu dùng được pháp luật bảo vệ như thế nào?
Bên cạnh pháp luật về quảng cáo, trong những trường hợp có phát sinh quan hệ tiêu dùng, quyền lợi của người mua hoặc sử dụng hàng hóa, dịch vụ còn được bảo vệ theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Theo khoản 1 Điều 3 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 giải thích:
1. Người tiêu dùng là người mua, sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cho mục đích tiêu dùng, sinh hoạt của cá nhân, gia đình, cơ quan, tổ chức và không vì mục đích thương mại...
Quyền lợi của người tiêu dùng cũng được quy định cụ thể tại Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023:
1. Được bảo đảm an toàn tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, bảo vệ thông tin, quyền, lợi ích hợp pháp khác khi tham gia giao dịch, sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ do tổ chức, cá nhân kinh doanh cung cấp;
…
Tại điểm a khoản 1 Điều 10 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 về hành vi bị nghiêm cấm trong bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, trong đó cũng quy định rõ:
1. Lừa dối hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng thông qua việc cung cấp thông tin sai lệch, không đầy đủ, không chính xác về một trong các nội dung sau đây: sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ mà tổ chức, cá nhân kinh doanh bán, cung cấp; uy tín, khả năng kinh doanh, khả năng cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân kinh doanh; nội dung, đặc điểm giao dịch giữa người tiêu dùng với tổ chức, cá nhân kinh doanh; hình ảnh, giấy tờ, tài liệu chứng nhận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ hoặc tổ chức, cá nhân kinh doanh;
…
Như vậy, nếu một người chỉ tiếp nhận thông tin trên mạng xã hội nhưng không mua hoặc sử dụng hàng hóa, dịch vụ thì không thể chỉ dựa vào việc họ là “khán giả” hay “người theo dõi” để mặc nhiên xác định họ là người tiêu dùng. Ngược lại, nếu họ đã mua vé, sử dụng dịch vụ hoặc thực hiện giao dịch tiêu dùng dựa trên thông tin được cung cấp, việc xác định quyền lợi theo pháp luật bảo vệ người tiêu dùng có thể được đặt ra.
Trao đổi với Báo Thanh niên về việc liên quan tới chiếc vương miện 3 tỉ toàn kim cương giả Luật sư Hà Thị Kim Liên cho biết: theo quy định, trường hợp ban tổ chức hoặc đơn vị liên quan truyền thông rằng vương miện có giá trị hàng tỉ đồng trong khi giá trị thực tế không đúng như thông tin đã công bố có thể bị xem xét là hành vi quảng cáo không đảm bảo tính trung thực hoặc gây nhầm lẫn cho công chúng, nếu thông tin về giá trị của vương miện được sử dụng như một nội dung quảng cáo nhằm thu hút thí sinh, khán giả, nhà tài trợ hoặc phục vụ hoạt động kinh doanh.
Tuy nhiên, luật sư cũng nêu rõ việc xác định có hay không hành vi vi phạm cần được đánh giá trên cơ sở các tài liệu, chứng cứ cụ thể của vụ việc, bao gồm cách thức công bố thông tin, căn cứ xác định giá trị của vương miện, mục đích sử dụng thông tin trong hoạt động quảng cáo và mức độ ảnh hưởng của thông tin đó đối với nhận thức, quyết định của công chúng.
Luật sư Liên cũng cho hay, mức độ ảnh hưởng về quyền lợi của khán giả và thí sinh đoạt giải trong trường hợp này phụ thuộc vào việc thông tin về giá trị vương miện có phải là một nội dung quảng cáo, cam kết của ban tổ chức hay không.
Đối với thí sinh đoạt giải, quyền lợi pháp lý được xác định trước hết trên cơ sở thể lệ cuộc thi, hợp đồng, quy chế và các cam kết chính thức của ban tổ chức. Theo Điều 3 bộ luật Dân sự năm 2015 thì “nguyên tắc thiện chí, trung thực phải được bảo đảm trong quá trình xác lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự”; đồng thời, theo Điều 385 bộ luật Dân sự năm 2015 “Hợp đồng là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự”. Nếu ban tổ chức đã cam kết trao một giải thưởng có giá trị cụ thể nhưng trên thực tế không thực hiện đúng cam kết, thí sinh có quyền yêu cầu ban tổ chức thực hiện đúng nghĩa vụ, và/hoặc yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu chứng minh được thiệt hại thực tế phát sinh theo quy định.
Ngược lại, nếu thông tin về vương miện trị giá hàng tỉ đồng chỉ mang tính truyền thông, không phải là nội dung được ghi nhận trong thể lệ cuộc thi hoặc không phải là quyền lợi mà thí sinh được hưởng theo cam kết của ban tổ chức, thì các quyền dân sự của thí sinh trong bối cảnh này sẽ tương đối mờ nhạt.
“Và trong trường hợp này, vấn đề pháp lý chủ yếu đặt ra vẫn sẽ quay trở về trách nhiệm của ban tổ chức trong việc cung cấp thông tin trung thực, chính xác và không gây hiểu nhầm theo quy định tại luật Quảng cáo”, luật sư Hà Thị Kim Liên phân tích.
Riêng đối với khán giả, luật sư cho rằng quyền lợi của họ có thể sẽ bị ảnh hưởng và được bảo vệ trong trường hợp được xác định là người tiêu dùng theo quy định của Khoản 1 Điều 3 luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, tức là cá nhân, tổ chức mua hoặc sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cho mục đích tiêu dùng, sinh hoạt của mình. Nếu khán giả là người mua vé xem chung kết, mua các sản phẩm, dịch vụ hoặc tham gia các giao dịch phát sinh từ hoạt động của cuộc thi thì họ có thể được xem là người tiêu dùng và được pháp luật bảo vệ.
Tuy nhiên, luật sư cho rằng cần lưu ý thêm về góc độ pháp lý: Không phải mọi khán giả đều mặc nhiên được áp dụng luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Nếu họ chỉ là người theo dõi thông tin trên mạng xã hội mà không phát sinh giao dịch tiêu dùng, thì sẽ rất khó có căn cứ xác định họ là người tiêu dùng theo luật này. Trong trường hợp đó, việc xem xét trách nhiệm của ban tổ chức sẽ dựa vào quy định tại luật Quảng cáo về việc vi phạm đối với yêu cầu nội dung quảng cáo phải trung thực, chính xác, rõ ràng, không gây hiểu nhầm.
Tác giả: Thạch Anh
PHAN LAW VIETNAM
Hotline: 0794.80.8888
Email: info@phan.vn
Liên hệ Văn phòng Luật Sư
