Khi một bức tranh vẽ bằng máy, một bản nhạc hay một bài viết nghiên cứu… có thể được lan truyền tới hàng triệu người chỉ sau một cú nhấn chuột, ranh giới giữa việc chia sẻ và mất bản quyền trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Theo quy định pháp luật, thời điểm và cách thức một tác phẩm lần đầu tiên ra mắt công chúng đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ. Hành vi này được luật học gọi là “công bố tác phẩm”. Vậy pháp luật Việt Nam quy định hình thức công bố tác phẩm gồm những gì? Làm thế nào để công bố đúng luật mà không tự đặt mình vào rủi ro bị “cướp” bản quyền?
Công bố tác phẩm là gì?
Theo khoản 8 Điều 3 Nghị định số 17/2023/NĐ-CP có giải thích như sau:
Công bố tác phẩm, cuộc biểu diễn đã định hình, bản ghi âm, ghi hình là việc phát hành với sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả, chủ sở hữu quyền liên quan bản sao tác phẩm, cuộc biểu diễn đã định hình, bản ghi âm, ghi hình dưới bất kỳ hình thức nào với số lượng hợp lý đủ để công chúng tiếp cận được tùy theo bản chất của tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình. Tác phẩm mỹ thuật, tác phẩm kiến trúc được coi là đã công bố nếu tác phẩm đó được đặt tại nơi công cộng với sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả cho công chúng tiếp cận và có thể sao chép.
Việc biểu diễn tác phẩm sân khấu, âm nhạc; trình chiếu tác phẩm điện ảnh; đọc trước công chúng tác phẩm văn học; phát sóng tác phẩm văn học, nghệ thuật; trưng bày tác phẩm mỹ thuật; xây dựng công trình từ tác phẩm kiến trúc chưa được coi là công bố tác phẩm.
Đồng thời theo khoản 3 Điều 14 Nghị định số 17/2023/NĐ-CP về Quyền nhân thân cũng có quy định:
Quyền công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm quy định tại khoản 3 Điều 19 của Luật Sở hữu trí tuệ là việc phát hành bản sao tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào với số lượng hợp lý đủ để công chúng tiếp cận được tùy theo bản chất của tác phẩm, do tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả thực hiện hoặc do cá nhân, tổ chức khác thực hiện với sự đồng ý của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả.
Có thể hiểu, công bố tác phẩm là việc trình bày một cách công khai tác phẩm đến công chúng thông qua các phương tiện, hình thức thích hợp với sự đồng ý của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả.
* Lưu ý:
- Công bố phải đi kèm với Sự đồng ý: Nếu ai đó tự ý lấy tác phẩm chưa xuất bản của bạn để đăng lên mạng xã hội, đó là hành vi xâm phạm quyền tác giả, không được coi là hành vi công bố tác phẩm hợp pháp. Quy định tại điểm c khoản 1 Điều 66 Nghị định số 17/2023/NĐ-CP:
- c) Xâm phạm quyền công bố tác phẩm: Công bố tác phẩm mà không được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả, đồng chủ sở hữu quyền tác giả; chiếm đoạt quyền tác giả;
- Công bố tác phẩm phải mang tính Tiếp cận rộng rãi: Việc bạn chỉ gửi tác phẩm cho một vài người bạn thân xem dưới dạng riêng tư không được coi là công bố tác phẩm. Tác phẩm chỉ được coi là công bố khi công chúng có khả năng tiếp cận một cách thực tế (mua, xem, nghe, đọc…).
Các hình thức công bố tác phẩm phổ biến hiện nay
Tùy thuộc vào loại hình nghệ thuật hoặc sản phẩm trí tuệ, hình thức công bố tác phẩm sẽ được thể hiện qua nhiều phương thức khác nhau. Theo quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng, chúng ta có các hình thức chính sau:
Phát hành dưới dạng bản sao (sách, đĩa nhạc, tài liệu in ấn)
Đây là hình thức công bố truyền thống nhất. Chủ sở hữu quyền tác giả đồng ý cho việc nhân bản tác phẩm thành các bản sao (bản in giấy, đĩa CD/DVD, tệp tài liệu kỹ thuật số) và phân phối rộng rãi đến công chúng với số lượng hợp lý để đáp ứng nhu cầu của xã hội.
Trình diễn công khai (kịch, ca múa nhạc, điện ảnh)
Đối với các tác phẩm sân khấu, âm nhạc, điện ảnh, hình thức công bố thường là trình diễn trực tiếp trước công chúng hoặc chiếu phim tại rạp. Việc tổ chức một buổi liveshow ca nhạc hay công chiếu một bộ phim truyền hình chính là thời điểm tác phẩm đó được chính thức công bố ra xã hội.
Trưng bày, triển lãm công khai (hội họa, nhiếp ảnh, điêu khắc)
Đối với các tác phẩm mỹ thuật ứng dụng, tác phẩm tạo hình hoặc tác phẩm nhiếp ảnh, hình thức công bố điển hình nhất là đưa tác phẩm vào các buổi triển lãm, trưng bày tại phòng tranh, bảo tàng hoặc không gian công cộng để mọi người tự do thưởng lãm.
Công bố trên không gian mạng (môi trường số)
Đây là hình thức bùng nổ nhất hiện nay. Việc bạn đăng tải một bài viết lên website, đăng một video lên Youtube, đăng sản phẩm thiết kế lên Behance hay phát hành một bài hát trên Spotify… đều là những hình thức công bố tác phẩm trên môi trường số hợp pháp, miễn là có sự đồng ý của bạn.
Tại sao phải hiểu đúng về hình thức công bố tác phẩm?
Rất nhiều nhà sáng tạo cho rằng tác phẩm tự động được bảo hộ ngay khi sáng tạo ra dưới dạng vật chất nhất định, vậy cần gì phải quan tâm đến việc công bố?. Đây là một sự chủ quan nguy hiểm vì những lý do sau:
- Làm căn cứ xác định thời hạn bảo hộ: Đối với một số loại hình tác phẩm như tác phẩm điện ảnh, nhiếp ảnh, mỹ thuật ứng dụng, tác phẩm khuyết danh, thời hạn bảo hộ quyền tài sản được tính là 75 năm kể từ khi tác phẩm được công bố lần đầu tiên (nếu trong vòng 25 năm kể từ khi hình thành mà tác phẩm chưa được công bố thì thời hạn bảo hộ là 100 năm kể từ khi tác phẩm được hình thành).
- Chứng minh quyền ưu tiên khi có tranh chấp: Ai là người công bố tác phẩm một cách hợp pháp đầu tiên sẽ có lợi thế chứng cứ cực kỳ lớn trước Tòa án hoặc cơ quan chức năng khi xảy ra tranh chấp “đạo nhái”, “nhận vơ” bản quyền.
Nếu có vướng mắc hoặc cần sự hỗ trợ pháp lý, Quý Khách hàng vui lòng liên hệ thông tin dưới đây để được giải đáp:
PHAN LAW VIETNAM
Hotline: 0794.80.8888
Email: info@phan.vn
Liên hệ Văn phòng Luật Sư
